Heel intrigerend is de prijs van de Fair Trade Thee van Lidl. Die is gelijk aan de marrokaanse Lipton, die een kwart duurder is dan een AH Huismerk. In de Hagelslagwereld blijkt echter Max Havelaar hagelslag 3x zo duur als het AH Huismerk.

Hoe zit dat toch?

ja, hoe zit dat toch?

In haar brochure “ETHISCHE HANDEL IN DE SUPERMARKT” ( d.d. 10/2010) definieert Test-Aankoop…

Wat is een label?

Een label is een garantie die op een product wordt aangebracht ten behoeve van de consument. Het geeft de verzekering dat het product echt beantwoordt aan de kwalificaties die het beweert te hebben, vooral an qua productie en samenstelling. Een product mag zich enkel beroepen op een label indien het in overeenstemming is met het lastenboek van het label in kwestie.

Het interessantste in deze definitie van Test-Aankoop zijn de woorden die ik in het vet heb gezet. Labels en keurmerken worden in het leven geroepen om de eindconsument te beïnvloeden in zijn of haar aankoopgedrag.

Hoewel fairtradeleveranciers, noch -organisaties, graag uitpakken met de prijsopbouw van hun producten, verschijnen er regelmatig oefeningen dienaangaande in publicaties her en der.
Oxfam Fairtrade publiceerde onlangs toch deze:
http://www.oft.be/documenten/Oxfam%20Fairtrade/202-a-prijsopbouw-NL-08-10.pdf

Hieronder een oefening uit de bovenvermelde brochure van Test-Aankoop:

Vergelijking van de uitsplitsing van de prijs van twee pakjes koffie uit Rwanda – het ene fair trade, het andere conventioneel. In de supermarkt kosten ze evenveel. (bron: FLO, 2005)

kostenstructuur	FAIR TRADE	CONVENTIONEEL
Producent	0,31	0,24
Kost van het FLO-label	0,05	0
Coöperatie	0,49	0,44
Kosten stroomopwaarts: transport, verwerking,…	0,46	0,46
Kosten stroomafwaarts: distributie	0,93	1,10
Winst voor de distributeur	0,74	0,74
BTW	0,16	0,16
Verkoopprijs aan consument	3,14	3,14
“De producent krijgt 30% méér betaald in de eerlijke handel. Nochtans betaalt de consument uiteindelijk evenveel.” bron: ‘Test-Aankoop gidst u naar de ethische handel in de Belgische supermarkten‘ Meer prijsvergelijkingen: – prijsvergelijking Max Havelaar vs gewone koffie door OIKO – De prijs van Bio Gold uit Ethiopië van Oxfam Fairtrade

Wat mij treft is dat Test-Aankoop met een prijsopbouw op de proppen komt, die al vijf jaar over datum is.

Sinds 2005 is er behoorlijk wat gebeurd in de koffiehandel. De wereldmarktprijzen trokken behoorlijk aan en labels als Utz Certified en Rainforest Alliance maakten opgang.

Als verbruikersorganisatie bij uitstek, zou Test-Aankoop veel relevanter werk kunnen leveren, inzake de geloofwaardigheid van fair trade en andere labels.

Test-Aankoop dient de labels aan het werk te zetten. Wanneer Test-Aankoop haar leden oproept bij iedere winkelbeurt in de supermarkt één ethisch product mee naar huis te nemen, dan is het verplicht aan zichzelf én aan haar leden duidelijkheid te verschaffen over wat de consument het meest interesseert:

“wat gebeurt er met mijn centen?”

Je hebt als burger het raden naar de economische impact van je ethische keuze in de winkel. Uiteraard valt die impact niet zomaar te verdedigen of weg te fluiten aan de hand van een prijsopbouw. Maar zo’n prijsopbouw leert ons wel iéts, natuurlijk.

De fairtraders worden hierop vaak aangesproken en doorgelicht. Maar de andere, zich als duurzaam en menslievend profilerende labels, houden er veelal het zwijgen toe en worden weinig geprikkeld om hier transparant te zijn.

Eind 2008 was er een draad over feestthee op Foodlog.nl. Culinair journalist Wouter Klootwijk stelde het zó:

Nuttig, bruikbaar en stom genoeg een niet eerder genomen fantastisch initiatief. We willen weten hoe de prijs tot stand komt.
De Consumentenbond heeft weer iets om zich voor te schamen, nooit op touw gezet.
Dick Veerman wil weten waarom iets kost wat het kost.
Eindelijk. Ik vraag me dat publiekelijk al jaren af. Antwoord kreeg ik nooit. Niet van Fair Trade, niet van Biologica, niet van Albert Heijn. Nooit mogen consumenten en hun dienaars, journalisten, weten hoe een prijs voor een product tot stand komt.
Dick laat aan de hand van thee en hagelslag zien dat oneigenlijke factoren (feest op het etiket en glitter, of fair) een bespottelijk hoge prijs tot gevolg hebben. Ernstiger onderzoek toont aan dat niet biologische pluimveehouders veel aan hun eieren verdienen, maar supermarkten.
Albert Heijn is mijn vriend niet, maar mijn vijand. Ik wou graag vriend zijn met mijn kruidenier, ik wil niet genaaid worden maar geholpen.
Foodloggers, neem t initiatief van Dick alsjeblieft ernstig en ga niet leunstoelzeiken. Laten we de prijs ontleden, hardnekkig, tot ons duidelijk is hoe het zit en schaamrood de hemel boven Zaandam kleurt. Niet omdat we goedkoop willen waar het duur is, maar omdat we met ons huishoudportemonneetje ongekend veel invloed (kunnen) hebben.
Mijn credo: Mijn geld moet naar de boer, niet naar de kruidenier.

Test-Aankoop zou zich hierover echt eens moeten bezinnen.

Waarom is fair trade in de LIDL goedkoper dan in de Wereldwinkel of in de Delhaize?

Waarom maakt een supermarktuitbater meer winst op een pot Oxfam Fairtradechoco dan op een pot Nutella?

Die pot Nutella kost in de Delhaize precies evenveel als die van Nutella. Kan iemand Klootwijk geruststellen en vertellen wie er met de marge van de kruidenier lopen gaat: de boer of de aandeelhouders van Nutella? Ja, dat zou Test-Aankoop kunnen vertellen. Of moeten kunnen vertellen.

Waarom kost een kilo fairtradebananen evenveel als die van Chiquita-met-of-zonder-kikkerprinses?

Volgens de normen opgesteld door Max Havelaar, bedraagt de ‘fair price’ voor een kist van 18 kg bananen ten minste 6,75 dollar. In de klassieke handel kan het concurrentie-effect de prijs doen dalen tot minder dan twee dollar voor diezelfde kist, wat een ware armoedespiraal veroorzaakt.

Het charter van Rainforest Alliance eist niet dat de producenten een gegarandeerde basisprijs ontvangen voor hun koopwaar…

Fairtradeproducten hebben de naam duur te zijn. Maar de feiten spreken dit steeds meer tegen:

Max Havelaar bananen en koffie zijn GOEDKOPER dan chiquita en douwe egberts, respectievelijk! Ik koop dus wél fair trade…

, schrijft een jongedame in een mooie discussie ergens op het interweb.

Een kwestie van perceptie? Mogelijk.

Maar hoe je onder Max Havelaar-voorwaarden “goedkoper” kan werken – of bij de bevolking die schijn kunt opwekken – dan twee multinationals die hun respectievelijke markten voluit domineren inzake marktaandeel is mij een grote vraag.

Wellicht stelt Test-Aankoop zich die vraag bij een volgende van haar oefeningen inzake ethisch consumeren ook eens luidop en dient ze ons meteen van antwoord?

“We zien dat almaar meer distributeurs voor labels kiezen die minder streng en goedkoper zijn dan fairtrade. Op die manier proberen ze ethische consumenten aan te trekken. Maar een label als Rainforest Alliance is helemaal niet hetzelfde als fairtrade. Op die manier spelen de distributeurs vals en bedotten ze de consument, want die begrijpt er niks meer van en denkt dat hij fairtrade koopt.”

Volgens Olivier De Schutter, VN-rapporteur voor het recht op voedsel, mogen we niet goedgelovig zijn…:
Wil de echte fairtrade nu opstaan?

Fair trade legt haar prioriteiten bij betere inkomens en arbeidsomstandigheden voor producenten in het zuiden. De laatste tijd is het ‘bon ton’ fairtrade een gebrek aan een duurzaamheidsagenda te verwijten.

Het loont de moeite onderstaande werken (na mekaar) te lezen:

[ 1 ] De eindverhandeling “How sustainable is fair trade?” van Bart Schmal is een oefening in fair trade op haar duurzaamheidsmerites te onderzoeken. Het is een leesbaar en interessant werkstuk geworden. Je kan het hier downloaden als pdf: Bart Schmal Dissertation

Dit valt op:

1. er worden geen bronnen gebruikt uit het zuiden,
2. de gedocumenteerde bewijzen, dat fairtradeproducten zelfs buitengewoon goed scoren inzake duurzaamheid, worden niet opgenomen als informatiebron,
3. goed gedocumenteerde oefeningen inzake verbetering van transparantie in de productketen worden niet geraadpleegd en besproken.

Quote uit de conclusie:

In conclusion, Fairtrade can, in many cases, provide a better environment for
individuals directly involved; however, the non-transparent chain that disturbs trade
flows, the lack of control of sustainability in the certification process, and the
promotion of ethics in place of technical expertise means that Fairtrade is no more
sustainable than other trade systems, and in particular cases, such as where processing
is involved, could even be less sustainable than regular trade.

[ 2 ] Een ander recent document “Fair Trade Sustainable Trade? FAIR TRADE AND THE ENVIRONMENT” komt uit de hoe van de BTC (het Belgisch ontwikkelingsagentschap).

Je kan het hier downloaden als pdf: Fair trade – Sustainable trade?

Quote uit de conclusie:

To take into account the environment may transform fair trade. The situation is sufficiently urgent to demand that everyone re-evaluate their commitments. Some products may no longer have a place after re-evaluation. Neither may some practices. It doesn’t matter. The environment does not threaten fair trade. It reinvents it.

“Transparantie kan ook een vorm van omgekeerd boerenbedrog zijn.”

Jeroen Brugge – Oxfam Fairtrade

Overgenomen van: People, Planet, Profit

De internet-wijnhandel Glashelderwijn geeft wijnproevers inzicht in de eigen verdiensten. Bij elke fraaie fles staat een grafiekje waarop globaal duidelijk wordt wie er hoeveel aan de wijn verdient.

Eigenaar August Deutman (1975) pakt er een witte Italiaanse Di Meo bij, van de bijzondere De Greco druif: “appeltjes en klein beetje limoen”. Zijn verkoopprijs is 12,10 euro. “Daar krijgt het wijnhuis een fors stuk van: 7,10 euro. De accijns is 55 eurocent, inclusief de verpakkingsbelasting van 2,5 cent. Mijn marge is 2 euro, waarvoor ik ook de wijn met een professionele transporteur uit Zuid-Italië haal. Dan de BTW nog en je weet precies wie wat krijgt.”

Glashelderwijn vindt dit nog eerlijker dan fair trade, want de consument ziet daar niet op het product hoeveel de boer in een ontwikkelingsland ontvangt.

Deutman: “De 99 van Bodegas Rincon de Pedraza bijvoorbeeld, is kruidig met de smaak van citroen en perzik. Verbouwd op Spaanse grond met mineralen als calcium en magnesium. Dat zorgt voor fantastische wijnen van een hoge kwaliteit. Bij mij voor 5,33 euro. Ik steek daar 1 euro van in mijn zak. Elders 7,50 euro, want daar blijft 2,89 aan marge hangen.

Het lijkt op fair trade en op biologische wijnbouw, maar het is toch weer net even iets anders, wat Deutman doet. De wijnliefhebber gaf zelfs zijn managementbaan na negen jaar bij KPN op voor de professionele wijnhandel.

Over fair trade zegt hij: “Op mijn website zie je precies de kostenverhoudingen. Wie de prijzen exact wil weten, kan ze persoonlijk aan mij vragen. Een paar wijnboeren hebben liever niet dat ik de inkoopprijs bekend maak, omdat andere grote afnemers in Nederland daar bezwaar tegen maken. Om die reden verkoop ik zelfs een Spaanse wijn onder een ander etiket. Toch is dit systeem altijd nog transparanter dan fair trade. Er is geen reep chocolade in Nederland te vinden die vermeld hoeveel cent de fair trade cacaoboer ontvangt. Ik vind dat ik eerlijker ben.”

Over biologische wijnen: “Veel van de wijnhuizen die aan mij leveren, zijn net iets te klein voor het certificeringsproces. Als ik met ze over biologische wijnbouw begin, zeggen ze: “Ik zou wel willen, maar ik heb maar 15 tot 20 hectare aan wijnranken. Met een mannetje of 5,6 en tijdens de druivenoogst wat ingehuurd personeel kun je dan net goed een wijngaard bestieren. Als ik biologisch etiket wil hebben, kost dat ontzettend veel geld. Maar qua kwaliteit zitten we er al heel dicht tegenaan”.” De Di Meo-wijnen uit Italië hebben volgens Deutman overigens wel biologische kenmerken.

Over zijn klanten: “Ik dacht deze internetwinkel op te zetten voor mijn leeftijdsgenoten: dertigers. Niet meer die fles uit de supermarkt pakken, maar gewoon lekker makkelijk via internet bestellen. De dozen worden netjes thuisgebracht. In de praktijk zijn mijn klanten echter vooral veertigers en vijftigers geworden, die al langer drinken en steeds betere kwaliteit zoeken, ook authentieke producten willen proberen. Op mijn garageproeverijen zie je vooral die groep, terwijl het leven van de dertigers blijkbaar nog zo gehaast is dat ze ineens weer zonder een fles in huis zitten en dan toch maar weer bij de Gall en Gall of de Albert Heijn wat inladen. Terwijl ze kunnen weten dat ze voor hetzelfde geld een sensationele witte wijn van de bijzondere verdejo druif van mij kunnen krijgen.”

Thuiswinkel Glashelderwijn

reactie Jeroen Brugge (Oxfam Fairtrade)

“Wat die consument niet weet natuurlijk is in hoeverre de cijfers van Deutman kloppen of wat ik eigenlijk wil zeggen is dat transparantie, inderdaad duidelijk te definiëren, ook een vorm van omgekeerd boerenbedrog kan zijn. In onderstaand geval een klaagzang van een handelaar die uiteraard chronisch de mening toegedaan is dat zijn marge te klein is? Sterker zou zijn mocht het wijnhuis die € 7,1 bevestigen en op hun beurt aantonen waar die marge naartoe gaat. Het is o.a. daar dat mijn Max Havelaarverhaal in de picture komt en de rol en waarde van onafhankelijke screening en accreditatie. Of om het nog anders te stellen: we kunnen dan wel visualiseren en communiceren hoeveel de boer in het Zuiden krijgt maar zolang we dat niet kunnen afzetten tegenover de reguliere markt of dat hard kunnen laten maken door een onafhankelijk orgaan dan zegt dat niets naar de consument (misschien staan de grondstoffenprijzen op dat moment wel hoog en krijgt diezelfde boer meer voor zijn product op de reguliere koffiemarkt dan datgene wat de fairtraders aankunnen), alleen heeft die consument dan wel het ‘gevoel’ dat we hem ernstig nemen en informeren. Tja.”

Cooperative Coffees uit de VS geeft het goede voorbeeld. Dit is een coöperatieve van onafhankelijke koffiebranders. De europese fairtradebeweging heeft hier iets te leren!!

“Wij voeren Fair Trade als een lange-termijns partnership tussen boeren en branders, inclusief vóórfinanciering, uitwisselen van informatie en samenwerking om een hogere kwaliteit te bekomen. Zonder bewijs kan iedereen zomaar zeggen wat hij wil. Deze site maakt deel uit van onze inspanningen om totale transparantie na te streven in ons proces.”

www.coffeepath.org

Totale ketentransparantie in de praktijk.

De website van Cooperative Coffees is sober en efficiënt

Je begint met een koffiepartner in het Zuiden te selecteren. Wij kiezen voor CECOCAFEN uit Nicaragua.

Daarna kan je kiezen uit verschillende – voor fair trade cruciale – deelonderwerpen. Wij willen het contract met Cecocafen wel eens doorlezen.

Oxfam Fairtrade, laat deze kans niet liggen!

Waarom is transparantie belangrijk?

Op het gerenomeerde foodlog.nl wordt er heftig, maar bovenal ernstig gediscussieerd over het gebrek aan transparantie, dat het fairtradecircuit kenmerkt, dezer dagen. Ooit was dat anders. Inclusief open prijsopbouw. Het zou de threads op foodlog.nl meer ruggegraat geven, mochten de fairtraders er mee in discussie treden.

UPDATE d.d. SEPTEMBER 2011: In de draad “Max Havelaar overleden” lijkt Max Havelaar Nederland de uitgestoken hand te willen grijpen. Wordt vervolgd.

Enkele threads op Foodlog over fairtradetransparantie:

• Krom – over bananen en campagnes
• hagelprijzen – worden cacaoboeren rijk(er) van fairtradehagelslag?
• havelaar – over Max Havelaar wijn
• feestthee – waarom kost de fairtradethee van LIDL wat hij kost?

“Fair Trade has come under scrutiny recently for not delivering on its promise.”

Just Coffee

Waarom is de fairtradebeweging in Europa beducht om – om naar onderstaand voorbeeld – dit soort prijsopbouw en ketentransparantie te openbaren?

Laten we hier proberen uit te zoeken.

Bovenstaande afbeelding komt van het koffiebedrijfje Just Coffee uit de VS.
Hier presenteert het ook haar supply-chain map.

Op haar website schrijft het:

Fair Trade has come under scrutiny recently for not delivering on its promise. This is not a bad thing. A lot of us at Just Coffee feel like the fair trade establishment has bent over backwards so far to accomodate big companies that they have let the standards of fair trade be eroded.
At JC we do fair trade the way we feel like it was meant to be done. Meaning that we think it is more than a brand name or even a set of rules. It is an opportunity to change the global economy into something that puts the needs of people before the profit margins of companies.

Ook op Foodlog.nl komt fair trade – kritisch – aan bod. Helaas werken ze er niet met duidelijke, thematische categoriën, zodat het zoeken is naar de posts. Maar da’s dan weer een reden te meer om er eens regelmatig te gaan lezen en… meediscussiëren.